De miljarden van de pillenindustrie [de remedie]

Door FC de Jong op 02/06/2010

In het eerste deel van een tweeluik over de farmaceutische industrie maakt NieuwsDealers een bescheiden analyse van de hoge kosten en de miljarden aan omzet die de farmaceuten maken. Hoewel de crisis flink in de portemonnee te voelen zal zijn en er op zorg moet worden bezuinigd, maakte een bedrijf als Pfizer vorig jaar nog $8,6 miljard winst en ving de CEO $13,7 miljoen.  Dat maakt farmaceuten onderwerp van discussie.

Bezuinigen
Met de bezuinigingen voor de deur zal er flink moeten worden gesneden in de uitgaven van de rijksoverheid. Met ruim 80 miljard in omloop ontkomt de zorg er niet aan om ook onder het mes te gaan. Alle partijen die meedoen aan de verkiezingen weten dat en allemaal hebben ze plannen om dat niet ten koste te laten gaan van de kwaliteit. Dat zal nog een bittere pil blijken, de kosten zullen waarschijnlijk alleen maar stijgen met de toenemende vergrijzing.

Hoewel er veelal geroepen wordt dat er flink kan worden bezuinigd op salarissen van medisch specialisten, is dit niet waar het grote geld zit. Bezuinigingen op de artsen zijn bovendien onverstandig en leveren per saldo maar weinig op. Ambtenaren krijgen het waarschijnlijk wel zwaar; de noodzaak van deze inmense groep lijkt gering en dus kunnen er na 9 juni flink wat taken worden afgestoten. Daar heeft het medisch personeel en de zorg baat bij en het verbetert de staatskas. Toch vormen ook zij maar een klein kostenpost in het grote geheel. Het echt grote geld zit namelijk in de materiele kosten om patiënten te genezen. En daar is de farmaceutische industrie onderdeel van.

Van idee tot pil
Schelden dat het allemaal veel goedkoper moet en dat farmaceuten zich oneigenlijk verrijken is te kort door de bocht zonder de feiten op een rijtje te hebben. Een kritische blik naar de kosten is echter zeer gewenst, de kosten rijzen voor de burger namelijk de pan uit. Laten we daarvoor eerst eens kijken wat er allemaal bij de ontwikkeling van een medicijn komt kijken en hoeveel tijd daarmee gemoeid gaat.

Soms wordt een medicijn gevonden door een briljante omgeving of puur toeval; meestal echter door een "therapeutisch concept". Bijvoorbeeld: 'Als stofje A in gevaarlijk hoge dosis aanwezig is; kan ik dan een stofje B toevoegen dat A inactief maakt of ervoor zorgt dat stofje A niet meer kan hechten aan de cellen'? Uitwerking van het concept en het vinden van het geschikte stofje B duurt vier à vijf jaar. Vervolgens duurt het testen van het molecuul op gekweekte weefselcellen nog eens vier à vijf jaar. Daarna duurt het klinisch testen van het medicijn op muizen en tot slot op mensen nóg pakweg acht jaar. Om het nog wat erger te maken blijkt dat >99% van de therapeutische concepten in de praktijk niet werkt. En ook >99% van de postieve weefseltesten werkt niet op dieren. En als ze dan gelukkig toch werken op muizen is het zeker niet gegarandeerd dat het op mensen werkt. Dan heb je er als farmaceut nog zoveel tijd, geld en mankracht ingestoken, het levert niets op.

Wanneer er dan eindelijk medicijnen in productie worden genomen, is dat lang niet altijd langs de goedkope chemische en grootschalige weg. Voor moderne medicijnen zijn er vaak enzymen nodig (katalyseren celprocessen) en die zijn bepaald niet gemakkelijk te verkrijgen. Het op biologische wijze opkweken van een paar gram enzym is tijdrovend en zeer arbeidsintensief.

Kosten
Alle missers moeten dus worden terugverdiend door de medicijnen die wél werken. Vandaar dat medicijnen zo duur zijn. Héél erg duur. Het kost de farmaceut per ontwikkeld medicijn tussen de 1,5 en 3,5 miljard euro. En dat moet worden terugverdiend. Als de farmacie niet rendeert, gaat niemand zijn handen er nog aan branden. De meeste medicijnen zijn gelukkig niet schrikbarend hoog geprijsd; als er maar genoeg patiënten zijn die genoeg pillen slikken zijn de kosten per patiënt laag en de baten hoog.

Tegenwoordig wagen farmaceuten met subsidies zich echter ook aan de ontwikkeling van medicijnen voor allerlei exotische stofwisselingsziektes en genetische defecten, bijvoorbeeld de Ziekte van Pompe. Maar daar zit wel een prijskaartje aan; doordat  de ziekte van Pompe zo zeldzaam is, kunnen deze 'weesgeneesmiddelen' tot wel een half miljoen euro per patiënt per jaar kosten. Een onwaarschijnlijk berg geld voor één persoon.

De steun van overheden is  voor de farmaceuten naar eigen zeggen nodig, omdat ze anders teveel risico lopen bij de ontwikkeling van producten. Het gaat om enkele honderden miljoenen euro's per jaar. Dat lijkt vreemd voor  bedrijven die miljardenwinsten maken. Dit is helaas één van de schaduwzijdes van marktwerking; de ziekte rendeert niet. Daar tegenover staan gelukkig de veel grotere baten. Marktwerking drukt de kosten en heeft voor een explosie in wetenschappelijk onderzoek en nieuwe medicijnen geleid. Bovendien worden weesgeneesmiddelen veelal ontwikkeld door kleine  en zeer gespecialiseerde laboratoria, niet door de grote bedrijven. Hun winstmarge is ongeveer 10%, niet abnormaal hoog om een bedrijf financieel solide te houden.

Binnenkort: Wat zijn acceptabele kosten voor de zorg? Hoeveel is een mensenleven waard en is het moreel aanvaardbaar om daar grenzen aan te stellen? De interessantse vraag waar NieuwsDealers zich aan zal wagen is echter of de toekomst oplossingen biedt voor de almaar stijgende kosten...