Als Mubarak overlijdt is toekomst Egypte onzeker

Door Pim van den Dool op 21/07/2010

Volgens de Amerikaanse krant The Washington Times heeft de Egyptische dictator Mubarak nog hoogstens een jaar te leven. Wat kunnen de gevolgen zijn van zijn overlijden voor Egypte en de regio?

Hoe het precies zit met de gezondheid van de 82-jarige Hosni Mubarak, president van Egypte sinds 1979, is onduidelijk. The Washington Times schreef gisteren dat hij aan maag- en alvleesklierkanker lijdt en dat het een kwestie van tijd is voor Mubarak sterft. Hij werd de afgelopen maanden gesignaleerd in ziekenhuizen in Frankrijk en Duitsland en moest onlangs een ontmoeting met de Israëlische premier Netanyahu afzeggen. Afgelopen zondag troffen de twee elkaar uiteindelijk in Caïro en Mubarak sprak daar ook met de president van de Palestijnse Autoriteit, Mahmud Abbas. Een woordvoerder van de Egyptische regering ontkende uiteraard ten stelligste dat er iets mis is met de gezondheid van Mubarak. Toch moet ernstig rekening worden gehouden met het spoedig overlijden van de president. Vier vragen over wat de gevolgen voor Egypte en de regio kunnen zijn.

Staat er een opvolger klaar?
Ja en nee. Mubarak is een typische alleenheerser. Hij heeft geen vice-president en heeft ook nooit een officiële opvolger benoemd. Toch is de algemene verwachting dat Mubarak zijn zoon Gamal Mubarak (zie eerste foto) naar voren schuift als hij te ziek wordt. Gamal reist geregeld met zijn vader mee de wereld over en treedt binnen Egypte met regelmaat in het openbaar op. Als hij het vertrouwen van de inlichtingendiensten en het leger geniet, en dat lijkt waarschijnlijk, heeft Gamal Mubarak weinig te vrezen. Zeker als zijn vader Hosni hem op tijd vraagt het stokje over te nemen. Gamal zou iets liberaler zijn dan zijn vader en heeft zich in het verleden positief betoond tegenover politieke hervormingen.

Zijn er andere scenario's denkbaar?
Zeker. De volgende Egyptische presidentsverkiezingen zouden in september 2011 moeten plaatsvinden. Het is zeer de vraag of Hosni Mubarak die haalt en of hij nog in staat is om kandidaat te zijn. Mocht Hosni vlak voor de verkiezingen overlijden, bestaat de kans dat de internationale gemeenschap Egypte onder druk zet om eerlijke verkiezingen te houden. In dat geval zouden naast Gamal Mubarak ook andere prominente Egyptenaren wellicht een gooi doen naar de macht. Genoemd worden onder meer Mohamed El Baradei (zie tweede foto), voormalig chef van het Internationaal Atoomagentschap, en Omar Suleiman, het hoofd van de beruchte Egyptische inlichtingendienst Mukhabarat.

Is een nachtmerriescenario mogelijk?
Absoluut, want de naam van de Egyptische Moslimbroederschap is nog niet gevallen. De islamistische oppositiepartij is officieel verboden, maar heeft veel 'onafhankelijke' vertegenwoordigers in het parlement en geniet grote populariteit onder de bevolking omdat de Moslimbroeders veel Egyptenaren van gratis zorg en onderwijs voorzien. Als een kandidaat van de islamisten mag deelnemen aan de verkiezingen, kan de Moslimbroederschap zomaar de macht grijpen in Egypte. Het is echter niet waarschijnlijk dat het Egyptische regime dat laat gebeuren. Ook maakt een gewapende revolutie van de islamisten geen schijn van de kans. Het Egyptische leger is het beste leger van de Arabische wereld.

Waar hoopt het buitenland op?
Hoewel de VS en Europa het aan hun stand verplicht zijn te pleiten voor democratisering en eerlijke verkiezingen, zouden de westerse landen maar wat blij zijn als Gamal Mubarak in alle rust de touwtjes van zijn vader overneemt. Egypte geldt immers als een stabiele en gematigde partner in een onrustige regio. Ook Israël volgt de ontwikkelingen met argusogen. De joodse staat is als de dood dat er in Egypte een leider aan de macht komt die het vredesverdrag uit 1979 ter discussie stelt. Zover is het voorlopig nog lang niet. Er moet heel wat gebeuren wil de almacht van de familie Mubarak daadwerkelijk op de proef gesteld worden.